ЧАМУ ВАЖНА ЧЫТАЦЬ КАЗКІ?”

Хіба можна сабе ўявіць дзяцінства любога малога без казак?! Гэтыя простыя і кароткія гісторыі ніколі не выйдуць з моды, і прычына тут не толькі ў тым, што дзіця ахвотна верыць у цуд і імкнецца шукаць у гэтых сюжэтах забаўляльны момант, але і ў дзіўнай і разнааспектнай выхаваўчай ролі казкі. Як бы ні мяняўся навакольны нас свет, магія чараўніцтва, простая і ёмістая мова гэтых літаратурных твораў, закладзеная ў іх мудрасць - застаюцца важнымі часткамі развіцця і станаўлення асобы дашкольнікаў.

Пазнавальная функцыя казкі застаецца актуальнай нават праз стагоддзі пасля яе стварэння: у ёй раскрытыя самыя разнастайныя рэаліі навакольнага свету, новыя з'явы ўводзяцца праз тэкст на ўзроўні зразумелых дзіцяці вобразаў і апісанняў.

Чароўны свет казкі - універсальны настаўнік для дзіцяці, малыя 2-6 гадоў і нават школьнікі заўсёды гатовыя слухаць любімыя сюжэты зноў і зноў і прыдумляць для знаёмых герояў новыя прыгоды і фантазійныя сітуацыі. А для бацькоў асабліва важная дыдактычная роля казкі, якая невідавочна прымушае дзяцей вучыцца на ўроках выдуманых персанажаў.

Казка можа развіць і падкарэкціраваць самыя разнастайныя рысы характару і аспекты асобы і паводзін дзіцяці, менавіта таму чытанне падобнай літаратуры дзецям дашкольнага ўзросту павінна насіць сістэмны характар.

Казка істотным чынам ўплывае на станаўленне машлення дзіцяці. Адзначана, што дзеці, бацькі якіх выбіралі для чытання дзяцей казкі, хутчэй асвойвалі навыкі звязнай мовы і граматычны лад маўлення, іх слоўнікавы запас быў вышэй сярэдняга паказчыка, а ў плане вобразнасці і лагічнай звязнасці маўлення  істотна апярэджвалі тэмпы развіцця многіх аднагодкаў.

Не менш важны і выхаваўчы аспект казкі. Казка - гэта, перш за ўсё, гісторыя, узятая з жыцця, якая ў нагляднай і ненадакучлівай форме дэманструе розныя стратэгіі паводзін. У казцы рэдка ёсць вялізная, падрабязна апісаная мараль, гэта прэрагатыва байкі, аднак менавіта гэтая іншасказальная нешматслоўнасць робіць казку адным з найбольш эфектыўных інструментаў для фарміравання этычных ідэалаў дзіцяці.

У аснове большасці народных і літаратурных казак ляжаць вельмі простыя і так неабходныя сучаснаму грамадству ідэі гуманізму, дабра, узаемадапамогі. Акрамя таго яны падсілкоўваюць ў дзіцяці важную для больш ўпэўненага пераадолення жыццёвых цяжкасцяў веру ў перамогу дабра над злом.

Каб усе гэтыя каштоўныя выхаваўчыя моманты казкі не прайшлі міма малога, старайцеся зрабіць чытанне максімальна цікавым і займальным. Не імкніцеся прачытаць з малым як мага больш гісторый. У гэтым пытанні значна больш важным з'яўляецца якасны, а не колькасны паказчык. Нават калі Вы вырашылі прачытаць адразу некалькі гісторый, паспрабуйце зрабіць так, каб паміж канцом папярэдняй і пачаткам наступнай абавязкова прысутнічаў перапынак, падчас якога Вы маглі б абмеркаваць з дзіцем яго ўражанне ад пачутага ці прачытанага, успомніць асноўныя павароты сюжэту, ацаніць ўчынкі розных персанажаў.

Для малодшых дашкольнікаў выбірайце простыя кароткія казкі пра жывёл - «Ліса і журавель», «Воўк і сямёра казлянят», «Кот і ліса», «Курачка Раба» і да т.п. Пры аналізе персанажаў, дзіця хутчэй за ўсё будзе выкарыстоўваць агульныя катэгорыі - «добры» - «дрэнны», «злы» - «добры», старайцеся паступова ў ходзе тэматычных гутарак пашырыць погляд дзіцяці на асобу чалавека, навучыць адрозніваць благія, памылковыя ўчынкі станоўчых персанажаў і спробы стаць «добрымі» адмоўных герояў.

У старэйшым дашкольным узросце варта аддаць перавагу чароўным казкам, а таксама пазнаёміць з літаратурнымі аўтарскімі казкамі. Незнайка і Бураціна, Чорная курыца і Гары Потэр - зрабіце набор гэтых персанажаў максімальна разнастайным і шматпланавым, гэта дазволіць развіць ў малога любоў да літаратуры, узбагаціць яго вопыт, дасць імпульс для творчага развіцця.

Актыўны чытанне і слуханне, гутаркі і тэматычныя гульні па казках, тэатральныя паказы і творчыя заняткі, на якіх Вы прапануеце дзіцяці адлюстраваць сваіх любімых персанажаў, дазволяць малому не толькі запомніць механічна, але і ўвабраць у сябе казку, прааналізаваць, атрымаць з сюжэту пэўныя ўрокі.

Сачыце, каб усе словы, ўжытыя ў казцы, былі зразумелыя дзіцяці. Перш чым чытаць невядомую Вам казку, асабліва дзецям малодшага ўзросту, лепш хоць бы бегла праглядзець сюжэт самому, каб быць гатовымі да ўзнікнення тых ці іншых пытанняў, адразу адсеяць тыя гісторыі, якія могуць спалохаць ўразлівага малога. Калі Вы бачыце, што ў тэксце сустракаецца вялікая колькасць састарэлых слоў ці паняццяў, варта зрабіць паўзу ў апавяданні і растлумачыць, што кожнае з іх азначае.

Мы спадзяемся, што прыгожыя і самабытныя беларускія казкі, якія Вы будзеце чытаць і слухаць разам з Вашымі дзецьмі, стануць яшчэ адным мастком узаемаразумення паміж двума такімі рознымі і цудоўнымі сусветамі — дзіцячым і дарослым, дапамогуць фарміраванню беларускага маўлення і станаўленню асобы дзіцяці.

Намеснік загадчыка па асноўнай дзейнасці Т.М.Грыцацуева